Ακούγοντας μια ωραία συνέντευξη με την καθηγήτρια Ιστορίας Λένα Διβάνη μου προκλήθηκε ένας συνειρμός. Ξεκινάει με την σκέψη πως από πολλά μυθιστορήματα μαθαίνεις καλύτερα και κυρίως εντυπώνεται καλύτερα το ιστορικό πλαίσιο. Είναι σαν το μυθιστόρημα να σου τακτοποιεί καλύτερα στο μυαλό ένα κομμάτι της ιστορίας.

Το καλοκαίρι του 2000 διάβαζα ταυτόχρονα 2 εξαιρετικά βιβλία που τυχαία αφορούσαν στην ίδια χρονική περίοδο. Το ένα ήταν «Η χαμένη άνοιξη» του Στρ. Τσίρκα και το άλλο ήταν «Ο βιασμός της ελληνικής Δημοκρατίας» του Αλ. Παπαχελά. Η περίοδος που περιγράφει ο Παπαχελάς είναι εξαιρετικά ταραγμένη με αποτέλεσμα να έχουμε αλλεπάλληλες πολιτικές αλλαγές, εμπλοκή κυβερνήσεων με το Παλάτι, εμπλοκές με τη CIA με τις ελληνικές υπηρεσίες πληροφοριών, με το Κράτος και το ΠαραΚράτος κ.λπ. Από την άλλη ο Τσίρκας περιγράφει την ίδια εποχή την Αθήνα μέσα από τα μάτια ενός νεαρού που συμμετέχει άθελα του στις εξελίξεις, ίσως όχι ως κεντρικό πρόσωπο αλλά κοντά σε πρόσωπα που έπαιζαν κάποιο ρόλο.

Τα βιβλία τα ολοκλήρωσα ταυτόχρονα, και πλέον είχα μια κάπως ξεκάθαρη και στιβαρή εικόνα για το τι είχε συμβεί. Δεν είχα την ίδια στιβαρή εικόνα όταν ολοκλήρωνα όμως ένα ιστορικό βιβλίο, όχι γιατί αυτό ήταν υποδεέστερο ή δεν ήταν καλά γραμμένο, αλλά γιατί κάτι δεν μπορούσα να αφομοιώσω καλά. Όσα βιβλία ιστορίας και αν διάβαζα, η αφήγηση ήταν άγευστη και δεν πέρναγε καλά σε εμένα με αποτέλεσμα να μην μπορώ να αφομοιώσω το χρονικό πλαίσιο, ή το γενικό πλαίσιο της κατάστασης, με αποτέλεσμα να πρέπει να κρατώ σημειώσεις επι σημειώσεων για να μπορέσω να κατακτήσω καλύτερα το περιεχόμενο.

Πολύ πιο πρόσφατα ολοκλήρωσα την «Βαλκανική Τριλογία» της Ol. Manning ένα ευχάριστο μυθιστόρημα που ξεκινάει με την αρχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου (εισβολή Ναζί στη Γαλλία) και τελειώνει με την εισβολή των Ναζί στην Ελλάδα. Αυτό το μυθιστόρημα με βοήθησε να εμπεδώσω καλύτερα και να τακτοποιήσω την κατάσταση της ανατολικής Ευρώπης της εποχής με τρόπο που δεν είχαν καταφέρει να κάνουν αντίστοιχα ιστορικά αναγνώσματά μου.

Ένα ακόμα βιβλίο που με βοήθησε να κατανοήσω καλύτερα από πολλά άλλα ιστορικά βιβλία το πλαίσιο της εποχής, είναι το «Κάτι κρυφό μυστήριο» της Κ. Μέρμηγκα. Στην ουσία παρουσιάζεται η πορεία του Ι. Καποδίστρια μέχρι το τέλος του, μέσα από επιστολές και αφηγήσεις. Είναι ίσως μια αγιογραφία του αλλά ταυτόχρονα παρουσιάζεται το διακύβευμα του Κυβερνήτη, οι έχθρες και οι αιτίες του, δηλαδή παρουσιάζεται η ανθρώπινη πλευρά της Ιστορίας, μέσα από τα κίνητρα και τις επιθυμίες των πρωταγωνιστών.

Η συνέντευξη της Διβάνη με έκανε να σκεφτώ γιατί το μυθιστόρημα έχει καλύτερη αφομοίωση πληροφορίας από το ιστορικό βιβλίο. Προφανώς, γιατί το μυθιστόρημα πολύ συχνά περιγράφει μια πλοκή ή μια ιστορία μέσα από τα μάτια των ανθρώπων και όχι έξω ή πάνω από αυτά και κυρίως γιατί περιγράφει τα συναισθήματα των ανθρώπων. Τα ιστορικά βιβλία, αν και περιέχουν ακριβέστερες πληροφορίες με επιστημονική συχνά δόμηση, δεν περιλαμβάνουν το βασικό καύσιμο της Ανθρώπινης Ιστορίας που είναι το συναίσθημα.

Το συναίσθημα γράφει την Ιστορία, και το συναίσθημα τη δημιουργεί. Όλοι οι δράστες (οι δρώντες δηλαδή) στην ανθρωπότητα είχαν κίνητρα για ό,τι και αν έκαναν και τα κίνητρα τα τάιζε το συναίσθημα. Δεν ξέρω αν μπορούν να γραφτούν ιστορικά βιβλία με περιγραφές συναισθήματος, αλλά αν εμπλουτιστούν κάπως με τις πιο ανθρώπινες πτυχές, ίσως γίνουν πιο αποτελεσματικά στην αποτύπωση, αν όχι των γεγονότων, αλλά τουλάχιστον των αιτιών των γεγονότων.